takip etmeyi unutmayın!
BaÄŸdat Caddesi Tarihçesi
BaÄŸdat Caddesi, diÄŸer ismi ile yalnızca ”Cadde”, Ä°stanbul’un Anadolu yakasında bulunan ve Kadıköy’e baÄŸlı en popüler yerlerindendir. BaÄŸdat Caddesi’nin tarihi Bizans elindeki Ä°stanbul’a yani Konstantinopolis’e kadar uzanıyor.
Bununla beraber, BaÄŸdat Caddesi Osmanlı hâkimiyetinde de önemli bir yer tutmuÅŸ. Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra bile uzun bir süre boyunca, Ä°stanbulluların plaj kültüründe kendi yerini bulan BaÄŸdat Caddesi, hep önemli ve göz önündeki bir mesken olmuÅŸ. Ä°ÅŸte BaÄŸdat Caddesi'nin bilinmeyen hikayesi:
BaÄŸdat Caddesi'nin
Adı Nereden Geliyor?
Osmanlı ordusu, Anadolu üzerinden sefere çıkacağı zamanlar PadiÅŸah, Üsküdar üzerinden AyrılıkçeÅŸmesi’ne gelir ve HaydarpaÅŸa Çayırında sefer hazırlıklarını tamamlamış olan ordusuyla yola çıkardı. Kâbe’ye gidecek Hac kafileleri de aynı yolu takip ederlerdi. Üsküdar AyrılıkçeÅŸmesi arasındaki yola Tören Yolu da denirdi.
AyrılıkçeÅŸmesi’nden sonraki yol 1638 yılında IV. Murad’ın BaÄŸdat seferine çıkışından itibaren BaÄŸdat Yolu ismini aldı.
Eski BaÄŸdat Caddesi yolu bugün Cadde olarak bilinen yere paralel, daha kısa bir caddedir, Bostancı’da tren yolunun altından diÄŸer tarafa geçtikten sonra hemen saÄŸa sapar ve tren yolu kenarından devam eder.
​
Küçükyalı Ä°stasyonu'nun yanından minibüs caddesine kadar çıkar. Minibüs Caddesi yok iken kullanılan bu kısa mesafe esas BaÄŸdat Yolu’na yanı Eski BaÄŸdat Caddesi’ne aittir. Tabelasında da Eski BaÄŸdat Yolu yazar. Daha sonra yol, tren yolunun altından Minibüs Caddesi’ne baÄŸlanmıştır.
​
1851’de Åžirket-i Hayriye kuruldu ve Anadolu’ya yapılan vapur seferleri Ä°stanbulluları bu yakaya yerleÅŸmeye heveslendirdi.
Yolda SelamiçeÅŸme, ÇatalçeÅŸme ve II. Mahmud ÇeÅŸmesi gibi namazgâhlı çeÅŸmelerin bulunması bu noktaların mola, toplanma ve kafileye katılma yerleri olarak kullanıldığını belli ediyor. BaÄŸdat Caddesi, ismen 1934’e kadar Pendik’e kadar uzanıyordu Tarihi adı BaÄŸdat Yolu olan yola BaÄŸdat Caddesi ismi 1934 yılında Pendik’e kadar olan kısım dahil olacak ÅŸekilde konulmuÅŸtur.
Bugün ise BaÄŸdat Caddesi Cevizli’ye kadardır. Ancak BaÄŸdat Caddesi olarak ünlenmiÅŸ olan kısım, caddenin Kızıltoprak ve Bostancı arasındaki altı kilometrelik bölümüdür.
Daha sonra 1872’de HaydarpaÅŸa’dan Pendik’e kadar ray döÅŸendi ve tren çalışmaya baÅŸladı. Trenden sonra yeni yerleÅŸenler oldu.
​
Bu tarihlere kadar arazi denebilecek BaÄŸdat Caddesi, etrafında tek tük evler görülüyordu. Ancak buradaki esas yerleÅŸimci akımı 1800’lerin sonlarından itibaren baÅŸladı. Bugün bu köÅŸklerden birçoÄŸu hala ayaktadır ve muhitin çevresinde görülebilir. Her yerde olduÄŸu gibi onların ardından ticaretle uÄŸraÅŸan kesim de burada yaÅŸamaya baÅŸladı.
1930’larda alafranga eÄŸlence popüler hale gelmiÅŸ, insanlar Mühürdar’da, Belvü’de açılan gazinolardaki ve Kalamış Todori Meyhanesi’nin bahçesindeki dans pistlerine gitmeye baÅŸlamışlardı. Daha sonra Moda’ya da giden insanlar artık deniz kıyılarındaki mekanlarda ve plajlarda vakit geçirmeye baÅŸlamışlardı.
​
​1930’lardan itibaren Cadde’ye yapılan Kadıköy-Bostancı tramvayı, gidiÅŸ geliÅŸ iki hat olarak çalışıyordu. Ulaşım kolaylığı çevreyi yaÅŸanılabilir hale getirmekle kalmayıp, çevreden birçok insanın yerleÅŸtiÄŸi popüler bir mekan yapıyordu. 1930’larda Kadıköy Çarşı, YeldeÄŸirmeni ve Moda’daki yerleÅŸimler de sayfiye ağırlıklıydı. Dolayısıyla Kızıltoprak sonrasındaki Cadde ve çevresi de sayfiye olarak kullanılıyordu.
1950’lerde çevreye üç katlı imarın gelmesi eski köÅŸklerin yanı sıra yenilerinin yapılmasına da yeÅŸil ışık verdi. Daha sonraki yıllarda imar durumu dört hatta beÅŸ kata çıkarıldı. BaÄŸdat Caddesi 1960’larda nam kazandı ve Kadıköylülerin piyasa yeri olmaya baÅŸladı.
​
Buranın 1960’larda nam salmasının sebebi ise yüzlerce yıllık hikâyesi, buram buram tarih kokan köÅŸkleri ve yeni inÅŸa edilen apartmanları oldu. Yeni yapılan apartmanlar buraya özel oldu ve Cadde’nin ün kazanmasında çok büyük katkıda bulundu. 1965 yılında çıkan Kat Mülkiyeti Kanunu ile Kadıköy’de de kat karşılığı inÅŸaatçılık baÅŸladı. 1966 yılında maalesef BaÄŸdat Caddesi’nden tramvay kaldırıldı.
1970’lerde BaÄŸdat Caddesi hızla eski köÅŸklerin yıkılıp yeni apartmanların yapıldığı bir döneme girdi. 1980’lerde yapılaÅŸma büyük revaçta idi. Sahiller dolduruldu ve güzelim yalıların önüne yollar yapıldı. Sonrasında ise, çevre sayfiye ve yazlık özelliÄŸini kaybetti. Aynı yıllarda caddenin trafiÄŸi tek istikametli hale getirildi.
1990’larda ise Cadde’nin revaçta olan yerleri ÅžaÅŸkınbakkal ve Caddebostan arasındaki kısımdı. Halkın çokça zaman geçirdiÄŸi kafeler ve pastaneler de bu arada bulunuyordu. Caddebostan’dan sonra Göztepe’ye kadar ortalık daha tenha ve Göztepe’den sonra oldukça sakindi.
DiÄŸer istikamette ise ÅžaÅŸkınbakkal’dan Suadiye’ye ve Suadiye’den Bostancı’ya kadar aynı durum söz konusu idi. O yıllarda en kalabalık kısım olan ÅžaÅŸkınbakkal ve Caddebostan arasındaki binaların zemin katları da bugünün aksine dükkan deÄŸil konuttu. 2000’ler BaÄŸdat Caddesi’nin ”Cadde” adıyla anıldığı, kafeler ve restoranlarla dolduÄŸu yıllar oldu.​
2010’lu yıllarda ise 1999 depremine önlem olarak Kentsel DönüÅŸüm düÅŸünülerek Cadde’deki binalar tek tek yıkıldı ve zamanla yerlerine yenileri inÅŸa edildi. GeçmiÅŸiyle, geleceÄŸiyle yahut günümüzdeki haliyle hala Ä°stanbul’un en güzide ve popüler bölgelerinden birisidir BaÄŸdat Caddesi...
​
Kaynak: Yazar Arif Atılgan
